U bent hier

Zicht op gebruik rijksmonumentale kerkgebouwen Noord-Holland

vrijdag 19 juni 2015 - 16:40

Ongeveer een derde van de rijksmonumentale kerkgebouwen in Noord-Holland is niet meer in religieus gebruik. In twee derde van die gebouwen vinden wél vieringen plaats, die variëren van meerdere vieringen per dag tot minder dan een keer per week, ook wel verdund gebruik genoemd. Dit verdund gebruik zorgt ervoor dat kerkgenootschappen op termijn een derde deel van de kerkgebouwen willen afstoten.

Onderzoeksindicatoren

De cijfers zijn resultaten van het onderzoek dat de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in het voorjaar van 2014 liet uitvoeren naar het gebruik van rijksmonumentale kerkgebouwen Noord-Holland. In het onderzoek is onder meer onderscheid gemaakt in typen rijksbescherming: gaat het bijvoorbeeld om een synagoge of hebben de interieuronderdelen voor de monumentenstatus gezorgd? Bij de verspreiding per gemeente valt op dat zich in de gemeente Amsterdam de meeste rijksbeschermde kerkgebouwen bevinden. In detail is verder uitgewerkt welke nieuwe functie een kerk heeft gekregen of welke nevenfunctie te vinden is in een kerk in religieus gebruik. Ook de denominatie is in kaart gebracht – de helft is protestants en daarmee de grootste groep – en de gebruiksfrequentie per denominatie.

Aantal kerkgangers niet onderzocht

De frequentie van het gebruik zegt uitsluitend iets over de mate waarin het kerkgebouw wordt gebruikt voor de formele vieringen. Het zegt niets over het aantal kerkgangers. Dit aantal is niet meegenomen in het onderzoek. De frequentie zegt ook niets over de vitaliteit van een kerkgemeenschap. Zo kan een vitale gemeenschap afwisselend in een van de kerkgebouwen ter kerke gaan die in haar bezit zijn. Het is echter de vraag of de kerkgemeenschap op termijn in staat is om al deze kerkgebouwen te onderhouden. 

Verantwoording onderzoek

In de tellingen is de RCE uitgegaan van 336 kerkgebouwen, aangezien bij één kerk de toren en de kerkzaal een afzonderlijk gebruik kennen. Voor het vaststellen van het gebruik is gekeken naar de agenda die de kerkgenootschappen op de eigen website plaatsen. Daarbij is ook terug in de tijd gekeken. Indien er sprake is van een kerkgebouw waar in de wintermaanden niet wordt gekerkt, heeft de RCE de zomeragenda aangehouden. Voor het gebruik zijn alleen die vieringen geteld die in het specifieke kerkgebouw worden gehouden, al dan niet in een zijkapel. Erediensten die worden gehouden op een andere locatie, bijvoorbeeld in de kapel van een verzorgingstehuis, zijn niet meegeteld.

Resultaten niet representatief voor heel Nederland

De gegevens uit dit onderzoek zijn niet representatief voor heel Nederland. Zo kreeg de provincie Noord-Holland al relatief vroeg te maken met het proces van secularisatie. Hierdoor werden eerder dan in andere provincies kerkgebouwen aan de eredienst onttrokken en herbestemd voor andere functies. Ook soorten en aantallen kerkgebouwen (grootte, gebouwtype) zijn niet zonder meer vergelijkbaar met andere provincies. Daarom wil de RCE een vergelijkbaar onderzoek uitvoeren voor een paar andere provincies.

Foto: Nederlands Hervormde kerk Wadway,
door Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Tags 
Noord-Holland

Reacties