U bent hier

Utrechtse Janskerk heeft stem weer even terug

woensdag 4 december 2019 - 09:40

Het carillon van de Utrechtse Janskerk ging een paar honderd jaar geleden verloren, samen met de torens. Als onderdeel van Kerk en Kunst gaf kunstenares Eva Asscheman de kerk half november weer even een stem met haar digitale kunstwerk KLIMAX.

Al een paar eeuwen klinken er geen kerkklokken meer in de Utrechtse Janskerk. In de 17e eeuw werd de grote klok uit de toren gehaald, omdat deze gevaarlijk beefde tijdens het luiden. En hoewel de klokkentoren in de 20e eeuw werd herbouwd, bleef de kerk zonder echte kerkklokken.

Toch klonk er op 16 november weer klokgebeier en het geluid van een carillon in de kerk, dankzij interactief kunstenaar Eva Asscheman. Zij bouwde haar muzikale klimmuur, KLIMAX, in de kerk. KLIMAX was op 16 november het centrale onderdeel van een Digital Art Expo van producent SETUP, re:connect. Vier kunstenaarsduo’s uit het project Installation 48 toonden audiovisuele installaties. Het verdwenen carillon en de verloren torens van de Janskerk keerden zo even terug in vorm en geluid.

Samen muziek maken

Asscheman, die bijna afstudeert aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, bouwde KLIMAX deze zomer. Alle klimgrepen van KLIMAX hebben hun eigen specifieke geluid. Mensen die op de muur klimmen, maken zo met elkaar op speelse wijze muziek.

KLIMAX zorgt ervoor dat mensen die geen muziekinstrument bespelen samen muziek kunnen maken, vertelt Asscheman. Voor het evenement in de Janskerk werd het kunstwerk aangepast. Normaal staat er moderne elektronische muziek geprogrammeerd onder de klimgrepen. ‘We kunnen zelf geluiden toevoegen. KLIMAX heeft 48 variabele geluiden die we zelf kunnen aanpassen.’

Componist Marnix Vinkenborg verdiepte zich voor het geluid vooraf in de geschiedenis van de Janskerk. ‘Ik kreeg een rondleiding door de hoofdorganist. Die heeft me alles verteld over de geschiedenis van de kerk. Dat was heel inspirerend. Hij vertelde dat de beiaardier Jacob van Eijk vaak voor de kerk fluit zat te spelen. Toen kreeg ik het idee om één wand van KLIMAX fluitgeluiden onder de klimgrepen te programmeren.’

Vorm en geluid

Een andere zijde van de klimmuur kreeg het geluid van het carillon, de derde wand die richting het orgel stond gedraaid kregen orgelgeluiden. De vierde wand had moderne muziekgeluiden. Het kostte bijna een dag om de 800 kilo wegende klim- en muziekwanden op te bouwen. De wanden zijn vier of drie meter lang. De grootste uitdaging was om het geluid goed af te stemmen op de galm van het kerkschip.

Asscheman: ‘De muziek van KLIMAX moet speels zijn, maar het moet uiteraard geen kakofonie worden, ook al staan er soms acht mensen tegelijk op de wand. Samen moest het een kerkelijke compositie worden. Volgens mij is dat gelukt. Het klonk op een vrolijke manier harmonieus.’

Ook componist Vinkenborg was tevreden. ‘Ik kon heel minimaal componeren en heb de geluiden  klein gehouden. Het was prettig om dit keer zo fijngevoelig te kunnen werken. De galm en de omgeving deden de rest voor de muziek en de beleving.  Het was heel sfeervol en had een mooi effect. Ik had het gevoel dat de bezoekers de kerk door het geluid op een heel andere manier konden beleven.’

Verleden tot leven wekken

Voor de nog niet afgestudeerde kunstenaar en de componist was het geweldig om haar kunstwerk “in actie” te zien in een kerkgebouw. Asscheman: ‘Het was prachtig om met mijn kunstwerk het verleden van de kerk weer tot leven te brengen. En daarnaast te zorgen dat mensen zich losser gingen gedragen dan ze normaal doen in een kerk. Ik voel me altijd klein en onder de indruk in een kerk, zeker als hij zo groot en indrukwekkend is. Het was mooi om te zien dat mensen zich door KLIMAX anders tot de ruimte gingen verhouden. De sfeer was erg licht. Ik heb die avond heel veel vrolijke gezichten gezien.’

Re:connect was een samenwerking tussen SETUP en de HKU. Deze expositie is onderdeel van Kerk en Kunst, een project binnen het programma Toekomst Religieus Erfgoed. Hierin gingen op verschillende momenten in november kunstenaars van verschillende kunstdisciplines op zoek naar de vele betekenissen en verhalen van een kerkgebouw.

Meer weten? Kijk op www.evaasscheman.nl en www.marnixvinkenborg.n

Reacties