U bent hier

In sociocratie zit iedereen aan het roer

dinsdag 28 januari 2020 - 15:28

Sociocratie vraagt niet om consensus, maar consent: niet iedereen hoeft het eens te zijn, maar iedereen moet wel met de uitkomst van de beslissing kunnen leven.

In de totstandkoming van een kerkenvisie staat de dialoog centraal. Daarom staan we regelmatig stil bij verschillende benaderingen van de dialoog. Deze maand: de sociocratische kringorganisatiemethode (SKM).

Een bestuursvorm waarin de gelijkwaardigheid van mensen bij de besluitvorming centraal staat. Dat is sociocratie. Het woord is een samentrekking van het Latijnse “socius” (medemens) en het Griekse “kratein” (regeren). Het belangrijkste principe: je kunt alleen een besluit nemen wanneer geen van de aanwezigen er een overwegend beargumenteerd bezwaar tegen heeft.

Pieter van der Meché leidt de divisie Noord- en Midden-Europa van The Sociocracy Group en de afdeling Toepassing van het Sociocratisch Centrum Nederland. Als gecertificeerd sociocratisch organisatiedeskundige begeleidt hij organisaties, adviseurs en trainers bij het toepassen van de sociocratische methode. ‘Vaak zitten mensen vast in een structuur die ze ‘dwingt’ op een bepaalde manier te handelen’, legt hij uit. ‘Bij democratische besluitvorming krijgt de minderheid bijvoorbeeld zijn zin niet. En bij een bedrijf waar de baas alles beslist, zeggen medewerkers al snel alleen wat hij wil horen. De sociocratische methode is haast een soort paradigmaverandering. Stakeholders komen bij elkaar om op basis van gelijkwaardigheid tot een oplossing te komen.’

Beeld, mening en besluit

Dat klinkt veelbelovend, maar hoe gaat zo’n sociocratisch gesprek precies in zijn werk? ‘Je begint een bijeenkomst met een openingsronde’, vertelt Van der Meché. ‘Daarin legt elke deelnemer uit wat hij van de bijeenkomst verwacht. Vervolgens ga je in ronden aan de slag waarin iedereen aan de beurt komt. Dat geeft mensen meer ruimte om naar elkaar te luisteren. Je weet immers dat je later je zegje nog kunt doen. De eerste vraag is: wat is onze gemeenschappelijke doelstelling? Dat kan zijn: samen een kerkenvisie ontwikkelen.’

De sociocratische methode doorloopt drie fasen. In de beeldvormingsfase bepalen de aanwezigen waar ze het over hebben. Wat zijn de behoeften en wensen? En welke randvoorwaarden zijn er? Vervolgens wordt in de meningsvormingsfase bepaald wat iedereen wil: welke criteria zij aanleggen voor het te nemen besluit. Er wordt naar gemeenschappelijke criteria toegewerkt. Tot slot volgt de besluitvormingsfase. ‘Daarbij is het belangrijk dat niemand erop uit is zijn eigen standpunten door te drukken. Je moet samen met alle stakeholders besluiten willen nemen ten dienste van het verwezenlijken van het gemeenschappelijke doel.’

Pieter van der Merché

Een gelijkwaardige kring

Essentieel daarbij is het principe van de gelijkwaardige kring. ‘In de kring zitten betrokkenen die samen een doel willen realiseren: bijvoorbeeld een kerkenvisie opstellen. Dat kunnen dan bijvoorbeeld gemeenten, kerkbesturen, omwonenden en erfgoedorganisaties zijn. In de sociocratische visie nemen alle stakeholders samen verantwoordelijkheid. Dat betekent dat besluiten voor iedereen acceptabel moeten zijn. Als mensen het niet eens zijn, dan vragen we naar argumenten. Wat is er precies bezwaarlijk en welke oplossingen kunnen we daarvoor vinden? Je hoeft het niet volledig met elkaar eens te worden. We vragen geen consensus, maar consent: niet iedereen hoeft het eens te zijn, maar iedereen moet wel met de uitkomst van de beslissing kunnen leven.’

Bijsturen waar nodig

‘Het allerbelangrijkste is dat mensen zelf aan het roer zitten. Of we nou de middenweg nemen of links- of rechtsaf slaan, we bepalen het met elkaar. Iedereen heeft invloed, wat ook maakt dat mensen ontvankelijker worden voor bepaalde ideeën. Ze weten dat ze kunnen bijsturen, mocht het nodig zijn. Dat zorgt voor draagvlak.’

Je achterban meenemen

Maar de SKM draait om meer dan alleen consent. Het gaat ook om de kringstructuur van de stakeholders. ‘Je kunt niet met 5.000 gemeentebewoners overleggen, dus je werkt met afvaardiging. Vertegenwoordigers van de stakeholders moeten daarom hun achterban meenemen in de besluitvorming. Het is mooi als de 20 mensen aan tafel tot een besluit komen, maar dat hoeft niet te betekenen dat de andere 4.880 gemeentebewoners er ook in meegaan. De methode geeft daar ook handvatten voor.’

Samen zoeken naar oplossingen

‘Soms komen pijnen uit het verleden boven. Onvrede van burgers of frustraties van de gemeente. Daar moet je eerst doorheen, die wonden moeten helen. Ook moet duidelijk zijn hoe de sociocratische methode werkt: mensen kunnen zich niet alleen heel hard gaan zitten maken voor hun ding, maar luisteren naar elkaar en samen zoeken naar oplossingen.’

‘Zo begeleidde ik eens een verloskundig samenwerkingsverband, waarin verschillende partijen uit de geboortezorg samenkomen. Het ziekenhuis wilde ook lid van het verband worden. Een deel van de groep wilde dat niet, zij waren bang dat het ziekenhuis te dominant zou zijn. Maar een aantal stakeholders wilde het ziekenhuis er juist wel bij hebben, om met deze partij in gesprek te gaan. Het begon als een verhitte discussie, maar na een aantal ronden kwamen de twee groepen elkaar tegemoet. Uiteindelijk besloten ze het ziekenhuis te vragen waarom het lid wilde worden. Het ziekenhuis is toen eerst een periode op proef gekomen, een beslissing waar iedereen achter stond.’

Meer weten?

Kijk op de website van het Sociocratisch Centrum Nederland.

Tags 
Kerkenvisie

Reacties