U bent hier

Op naar de volgende stap - Agenda Toekomst Religieus Erfgoed

woensdag 22 april 2015 - 09:01

Sinds de start van de Agenda Toekomst Religieus Erfgoed in juni 2014 is er binnen de diverse werkgroepen hard gewerkt aan de uitwerking van thema’s, die, zo wordt breed ervaren, van belang zijn om de groeiende problematiek rondom leegkomend religieus erfgoed beter het hoofd te bieden. Nu is het van belang de volgende stap te zetten: aan het publiek presenteren of verder ontwikkelen van de diverse activiteiten.

De opbrengst van alle inspanningen liggen in het verlengde van de hoofddoelstellingen van de Agenda:

  • Netwerk versterken/vernieuwen/borgen.
  • Kennis verzamelen/ontwikkelen en centraal borgen.
  • Podium bieden voor debat en kennisontwikkeling en -uitwisseling.
  • Creëren van draagvlak voor religieus erfgoed en bewustzijn van de groeiende problematiek.
  • Stimuleren van een proactieve houding bij alle betrokkenen.

Netwerk

Binnen Agenda werken om te beginnen ruim dertig landelijke partners nauw samen. Zij leren elkaar en elkaars standpunten in het proces goed kennen en respecteren. Door de organisatie van uiteenlopende bijeenkomsten wordt dat netwerk de komende tijd verder uitgebreid. En in de loop van dit jaar wordt binnen de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een digitaal kennisplatform Religieus Erfgoed gerealiseerd, waar partners elkaar kunnen ontmoeten, kennis en informatie delen en uitwisselen en daardoor ook een breed publiek informeren.

Kennis

Het digitale platform vormt straks de entree naar een digitale kennisbank Religieus Erfgoed, geborgd binnen de digitale infrastructuur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Bestaande en nieuwe kennis wordt hier op een centrale plek voor iedereen toegankelijk. Vanuit de diverse werkgroepen worden onder meer een toolkit financiën en duurzaamheid aangeleverd, er komt een goed overzicht van de bestaande wet- en regelgeving rondom religieus erfgoed met een beschrijving van de uitwerking en de stapsgewijze weg erdoorheen. Ook zijn procesbeschrijvingen in de maak rondom ervaringen binnen uiteenlopende ontwikkelingsprojecten. Onderzoeken rondom religieus erfgoed worden hier gepubliceerd. En natuurlijk zijn er links naar allerlei nuttige organisaties en websites (zoals de databank Reliwiki, waarvan de Agenda instandhouding voor een periode van vijf jaar mede ondersteunt) die alle betrokkenen verder op weg kunnen helpen.

Podium

Voor allerlei deelonderwerpen zoeken wij de komende tijd nadrukkelijk het podium. Er komen bijeenkomsten rondom thema’s als veiligheid, vrijwilligers, kerk en krimp en het ontwikkelen van strategische visies op religieus erfgoed. Er worden projecten als ‘Adopteer een kerk’ en een project rondom het ontwikkelen van activiteiten voor breed publiek in kerken voorbereid, waarvan de ontwikkelingen in ‘real time’ te volgen zijn en anderen hopelijk inspireert. Er komt ruimte voor debat in besloten of grotere kring over uiteenlopende thema’s en waarover in de vorm van kernachtige artikelen zal worden bericht. Dat podium creëren wij in het licht van de Agenda tot eind 2016, en daar maken we met elkaar graag zo goed mogelijk gebruik van.

Draagvlak

Draagvlak is van het allergrootste belang voor de toekomst van religieus erfgoed, zowel in voortgaand als nieuw gebruik. Kerkeigenaren onderzoeken daarom hoe de lokale omgeving meer bij hun gebouw en niet-religieuze activiteiten te betrekken en hoe de waarden van hun gebouw en interieur ook aan nieuwe eigenaren goed over te dragen, bijvoorbeeld door middel van een liturgisch plan. Er wordt gewerkt aan een project rondom de mooiste ensembles (gebouw en interieur) in ons land en studenten onderzoeken de succesfactoren en hobbels van een aantal toeristische projecten. We werken mee aan een pilot voor het internationale platform Religiana, waarin kerken straks kunnen aangeven wat zij ook in toeristisch opzicht te bieden hebben. We bereiden een groot internationaal congres over religieus erfgoed en toerisme voor in 2016. En er wordt gesproken met ‘frisse denkers’ over de vraag hoe wij de jongere jeugd kunnen bereiken en interesseren voor religieus erfgoed.

Proactief handelen

Vroegtijdig met alle partners om tafel om de mogelijkheden rondom religieus erfgoed af te tasten is zowel op landelijk, regionaal als op lokaal niveau heel belangrijk. Er vond in dit kader een onderzoek naar kerkenvisies plaats, en er worden processen beschreven en toegankelijk gemaakt waardoor wij hopen dat partijen het belang van gezamenlijk proactief handelen zien en in de praktijk vormgeven.

Keuzebereidheid

Alle acties die al lopen of nader worden voorbereid laten zien dat de bij de Agenda betrokken partijen samen hard werken aan verschillende onderwerpen waar de energie gebundeld kan worden en belangen parallel lopen. Tegelijkertijd ligt er echter één ander issue waar de komende tijd de nodige aandacht aan gegeven moet worden en waar de belangen op voorhand niet parallel lopen. Laten we het de ‘keuzebereidheid’ noemen.

Alle bij de Agenda betrokken partijen hebben hun eigen redenen en argumenten waarom zij een kerk of klooster van belang vinden. De consequenties van die weging lopen echter met regelmaat niet gelijk op. Waar de ene partij een kerk wil sluiten of juist open houden, kan een andere partij precies de tegenovergestelde mening zijn toegedaan en een derde partij kan er op zijn beurt weer anders in staan. Bij een toekomstperspectief waarin de komende jaren bijna tweeduizend kerkgebouwen en meer dan honderd kloosters hun religieuze functie gedeeltelijk of helemaal gaan verliezen is het maken van keuzes onvermijdelijk. En is het niet wenselijk, noch uitvoerbaar, dat partijen in de meerderheid van de gevallen tegenover elkaar staan en het soms zelfs via de rechter moeten uitvechten. In het kader van de Agenda is dat fenomeen benoemd als ‘waarde in meervoud’.

Duidelijk is inmiddels dat deze waardediscussie in alle fora binnen de Agenda opduikt. Helder is ook dat het hier geen theoretische exercitie betreft die opgelost kan worden met louter academische abstracties of schematische indelingen. Het betreft de concrete dagelijkse praktijk met vooral voor kerkeigenaren, maar ook voor andere partijen grote consequenties in termen van financiering, exploitatie en beheer.

Binnen de Agenda bestaat breed bereidheid dit onderwerp op te pakken, waarbij de verwachting echter niet is dat er via een Eureka-moment op stel en sprong een allesomvattende oplossing gevonden kan worden. Wel kan en moet het vraagstuk nader geanalyseerd en besproken worden en mogelijke opties verkend en uitgeprobeerd. Dit gesprek zal waar mogelijk in de openbaarheid gevoerd gaan worden omdat het een zaak is die alle bij kerken en kloosters betrokkenen direct raakt.

Door Mirjam Blott en Frank Strolenberg

Reacties