U bent hier

Loopgraaf in kloostertuin

maandag 22 juni 2015 - 16:37

Marloes Fransen (masterstudent Landschapsgeschiedenis, RUG) ontdekt tijdens haar historisch onderzoek naar kloostertuinen in Limburg een foto met daarop een loopgraaf in de kloostertuin van klooster Wittem (te Wittem). Het bijschrift bij die foto vermeldt dat de Duitsers vanaf 15 mei 1944 waren begonnen met het aanleggen van een ‘splittergrube’ in de tuin: een loopgraaf. Het onderzoek wordt uitgevoerd in het kader van de Agenda Toekomst Religieus Erfgoed.

Zigzagvorm

Vanaf 5 september 1944 was in het klooster een front-lazaret (veldhospitaal) voor SS-troepen gelegerd. Ter bescherming van de soldaten werd daarom de loopgraaf aangelegd. Op de foto is te zien dat deze een zigzaghoekige vorm heeft om het bereik van splinters van ontploffende granaten te beperken, en daarmee het aantal slachtoffers te reduceren. 

Gangen door achtertuinen Baarnse villa’s

Loopgraven in tuinen zijn zeldzaam in Nederland. In het Limburgse Echt ligt een vergelijkbare loopgraaf, gebouwd voor Duitse militairen. Deze diende als schuilplaats tegen luchtaanvallen. Ook in Baarn bevindt zich een schuilkelder met gangen door verschillende achtertuinen. Deze ondergrondse gangen vertonen ook een geknikt verloop. Duitse militairen die in de Baarnse villa’s waren ondergebracht, hebben ze aangelegd.

Verdwenen gangenstelsel

Onduidelijk is wanneer de ’splittergrube’ in Wittem is dichtgegooid. Op luchtfoto’s uit 1949 is het gangenstelsel in de tuin niet meer te zien, maar mogelijk heeft het er toch nog enkele maanden, zo niet jaren na de oorlog gelegen. Verder onderzoek in de tuin en in de archieven moet uitwijzen wanneer de loopgraaf is verwijderd, wie daartoe opdracht heeft gegeven en wat de impact van de loopgraaf had op de tuinaanleg daarna.

Onderzoek kloostertuinen

Via cultuurhistorisch en landschappelijk onderzoek verkent Marloes Fransen tijdens haar afstudeerstage voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de mogelijkheden voor de herbestemming van kloosterterreinen. Aan de hand van twee casestudies in Zuid-Limburg bekijkt zij hoe de buitenruimte en het kloostergebouw elkaar kunnen aanvullen en versterken. Zij verwacht in september haar onderzoek af te ronden.

Foto: geestelijken in de zigzag-loopgraaf van de kloostertuin te Wittem.
Archief Huiskroniek van Wittem.

Tags 
Kloosters

Reacties