U bent hier

Kerkenvisie opstellen in een krimpregio? ‘In Zeeland krijg je hulp van het erfgoedsteunpunt’

maandag 26 augustus 2019 - 11:59

Wat doe je als veel gemeenten in een krimpregio een kerkenvisie willen opstellen, maar er weinig mogelijkheden voor procesbegeleiding zijn? Erfgoed Zeeland besloot het heft in eigen handen te nemen. ‘In Zeeland zijn geen bureaus die hier veel van afweten. Daarom keek iedereen naar ons.’

Zeeuwen komen niet zo vaak in de Randstad. Want de Randstad is ver weg: Utrecht is 2,5 uur reizen, Amsterdam wel 3 uur. Zelfs vanuit Maastricht ben je er sneller. Andersom is Zeeland vanuit de Randstad ook ver weg. De bureaus en deskundigen die in andere regio’s bij gemeenten als het ware om de hoek wonen om ze te ondersteunen bij het opstellen van een kerkenvisie, zijn in Zeeland veel meer op afstand. 

Bij gebrek aan procesbegeleiders en deskundige bureaus, klopten veel gemeenten dan ook al snel bij Erfgoed Zeeland aan. Begin februari organiseerde het erfgoedsteunpunt een kerkenvisie-bijeenkomst. ‘Die werd drukbezocht’, vertelt David Koren, adviseur cultuurhistorie en monumenten bij Erfgoed Zeeland. ‘Van bijna alle gemeenten kwam wel iemand, er waren veel wethouders en ook het Bisdom Breda was erbij met een grote delegatie.’

Een hoge drempel
Het bleek een vruchtbare bijeenkomst - een groot aantal gemeenten wilde direct aan de slag met zo’n kerkenvisie. Maar voor sommige gemeenten was de drempel nog te hoog. ‘Er is bestuurlijke en ambtelijke betrokkenheid nodig bij het opstellen van een kerkenvisie, want als gemeente ben je het vaste aanspreekpunt. Als krimpprovincie heeft Zeeland veel kleinere gemeenten met relatief weinig capaciteit. De lijnen zijn kort, maar het zorgt ook voor druk op het ambtelijk apparaat en dat veel ambtenaren verschillende rollen moeten vervullen. Sommige gemeenten dachten daarom dat ze beter geen kerkenvisie konden opstellen – ze hebben er momenteel de capaciteit niet voor. In theorie zouden ze het kunnen uitbesteden, maar aan wie? In Zeeland liggen de bureaus niet voor het oprapen. Daarom werd vooral naar ons gekeken.’

In gesprek met de politiek
Erfgoed Zeeland weet veel van religieus erfgoed, onder andere door de pilot ‘Historische Kerken’ (2005), het hieruit voortkomende Platform Historische Kerken Zeeland (2006-2016) en het project Kerk, Krimp en Kans, dat het steunpunt tussen 2014 en 2016 uitvoerde. ‘Sindsdien weet de politiek ons goed te vinden met allerlei vragen. Daardoor hebben we goed contact met de Statenfractie van de SGP, een grote politieke kracht in Zeeland. De SGP heeft weer een verbond met de PvdA, zij vinden elkaar in hun passie voor erfgoed.’ 

De SGP en PvdA vroegen Erfgoed Zeeland naar kerkenvisies en wat zo’n visie voor gemeenten zou kunnen betekenen. Beide partijen zagen er het nut van in en besloten hun fracties in alle gemeenteraden aan te schrijven. ‘In verschillende gemeenten vroeg de raad zelfs via een motie aan het college van burgemeesters en wethouders om een kerkenvisie.’ Het leidde er toe dat negen van de dertien Zeeuwse gemeenten een aanvraag voor een decentralisatie-uitkering deden. Koren verwacht dat er van de overige vier gemeenten wellicht nog een paar zullen volgen.

Kennis opbouwen en vertrouwen winnen
‘Dat betekent dat er veel vraag naar ondersteuning is. Een of twee gemeenten zouden we misschien wel kunnen helpen, maar bij negen of tien stuks zijn we overvraagd. Toch voelen we ons verantwoordelijk, ook omdat wij geloven in zo’n visie en de politieke partijen opgeroepen hebben zo’n kerkenvisie op te stellen. Het zou jammer zijn als gemeenten voor ondersteuning aankloppen bij een partij die alleen op geld verdienen uit is, maar onvoldoende aandacht besteedt aan de complexiteit van het kerkenvisie-proces. Want een kerkenvisie opstellen is meer dan alleen een financiële doorrekening maken. Het gaat om kennis opbouwen en vooral onderling vertrouwen winnen.’ 

Procesbegeleiding
Zo stond Erfgoed Zeeland voor de vraag: waar stopt onze rol? Organiseren we alleen informatiebijeenkomsten? Of moeten we een bredere invulling aan onze rol geven? ‘We hebben voor het laatste gekozen en zijn nu aan het verkennen hoe we deze gemeenten in het proces kunnen begeleiden. Daarvoor zoeken we samenwerkingspartijen die verder kijken dan alleen financiën of monumentenzorg. Want een kerkenvisie gaat bijvoorbeeld ook over de economie, samenleving en leefbaarheid.’

Eind september hoopt Erfgoed Zeeland een ondersteuningsaanbod te kunnen doen aan de gemeenten. Maar Erfgoed Zeeland wil zeker niet de enige aanbieder van procesbegeleiding in de provincie worden. ‘Zolang gemeenten in zee gaan met een bureau dat ook voor de kwaliteit van het proces gaat, dan is dat voor ons prima. Het is niet zo dat alleen wij de wijsheid in pacht hebben – uiteindelijk gaat het ons vooral om de borging van Zeeuws erfgoed op de lange termijn.’

Het raakt de hele samenleving 
Bij Erfgoed Zeeland is er een knop omgegaan, vertelt Koren. ‘We hadden voorheen eigenlijk weinig contact met politieke partijen. Dat is pas ontstaan toen de SGP en PvdA bij ons aanklopten met vragen over erfgoed. Wat dat contact heeft opgeleverd, vind ik heel positief. Want deze kwestie – de toekomst van ons religieus erfgoed – raakt de hele samenleving. Het gaat, naast cultuur en identiteit,  ook over monumentenzorg en maatschappelijke ontwikkeling. Over geestelijke gezondheidszorg, kleine kernen en krimp-problematiek. Over economie, ruimtelijke kwaliteit en toerisme. Misschien moeten we als erfgoedinstelling minder huiverig zijn voor contact met de politiek en gewoon ons verhaal blijven vertellen, want het heeft in Zeeland nu al tot mooie samenwerking geleid.’

Tags 
Zeeland

Reacties