U bent hier

Impressie provinciale voorlichtingsbijeenkomst Flevoland (21 maart 2019)

dinsdag 9 april 2019 - 09:10

Op 21 maart was de provinciale voorlichtingsbijeenkomst kerkenvisies in de Bantsiliek te Bant: een prachtig voorbeeld van een grote gezamenlijke inspanning (vooral vanuit gemeenschap) om het kerkgebouw en kerkelijke functie te behouden voor het dorp. Dat werd duidelijk uit het sprekende verhaal van kerkrentmeester G.M. van Tilburg. De samenstelling van de groep was divers: zowel vanuit gemeenten, kerkgenootschappen, erfgoedorganisaties als betrokken partijen en geïnteresseerde burgers. Tijdens de ochtend is vanuit het Programma Toekomst Religieus Erfgoed een toelichting gegeven op het instrument ‘kerkenvisie’ en is Piet Voermans ingegaan op de situatie rondom de kerken in de gemeente Dronten vanuit zijn rol als lid provinciale commissie Bond Heemschut. Vervolgens heeft René Westerveld verteld hoe de gemeente Ooststellingwerf de kerkenvisie aanpakt. De aanwezige pastoor van de Emmausparochie lichtte spontaan de visie op gebouwen vanuit het Rooms Katholieke geloof toe waarna de heer Van Tilburg het proces van de Bantsiliek vertelde.
Allemaal mooie aanvullende verhalen die het brede scala van de opgave helder weergaven.

De noodzaak om met elkaar de dialoog aan te gaan wordt over het algemeen onderkend. Het is nog wel zoeken hoe, wanneer en met wie. In Flevoland kampt men nog met een extra opgave omdat het historisch besef in zijn algemeenheid nog moet groeien: “dat wat we letterlijk zelf vanuit functioneel oogpunt hebben gebouwd, om de polder bewoonbaar te maken, kan toch geen erfgoed zijn?” Dit is ook zichtbaar in de omgang met de kerken – sloop van een kerkgebouw lijkt hier meer voorstelbaar dan in de rest van Nederland.

Er is bewust gekozen om (het opstellen van) de kerkenvisie vormvrij te laten zodat iedere gemeente met alle betrokkenen haar eigen proces kan doorlopen. Die behoefte aan maatwerk komt ook duidelijk naar voren in de bijeenkomsten. Zaken als het aantal kerkgebouwen, stad of platteland, de plaatselijke cultuur en gemeenschap zijn van invloed op de aanpak. Aan de andere kant is er ook duidelijk de vraag naar richtlijnen, stappenplannen en meer concreetheid. Er komen mooie voorbeelden naar voren van geslaagde her-/nevenbestemmingen door energieke en gedreven initiatiefnemers. Maar ook worden de zorgen gedeeld over de vele leegkomende kerkgebouwen en de kerkgebouwen die nog in functie zijn maar nauwelijks het hoofd boven water kunnen houden.

Wat valt op? Welke vragen leven er in Flevoland?

  • Er zijn nauwelijks kerkgebouwen met een beschermde status (gemeentelijk of rijksmonument). Een deel van de aanwezigen geeft aan dat ze daarmee ‘vogelvrij’ zijn en ziet een oplossing in het alsnog beschermen van deze gebouwen – hierbij wordt vooral gekeken richting de gemeenten;
  • Veel gemeenten binnen de provincie hebben aangegeven geen belangstelling te hebben voor het instrument kerkenvisie; zij zien geen meerwaarde, ook al omdat de gebouwen niet als bijzonder worden getypeerd; daarnaast is erfgoed lang niet altijd een beleidsterrein bij de verschillende gemeenten in Flevoland;
  • De vraag die daarom duidelijk leeft, is hoe gemeentebesturen bewust kunnen worden gemaakt van de waarde van kerkgebouwen; informeren, laten zien (excursie met toelichtend verhaal), actief benaderen. Hier ligt zowel een rol voor provincie, rijk als (lokale) erfgoedorganisaties
  • Komt de gemeente vanzelf naar de kerkgenootschappen toe m.b.t. een kerkenvisie? – soms wel, maar als je als kerkgenootschap de behoefte voelt om de dialoog aan te gaan met de gemeente, doe dat vooral. Gemeenten hebben vaak nog geen zicht op de opgave/problematiek en dan helpt het als ze gevoed worden.
  • bij de instandhouding van verschillende kerkgebouwen binnen één kerkelijke organisatie (bijv. parochie) is financiële solidariteit ook onderwerp van gesprek – daar waar het goed gaat, kan in financiële zin bijgedragen worden aan daar waar het minder gaat.
  • Veel kerkgebouwen hebben losse kerktorens – de tendens is enigszins om de torens te behouden en de kerkzalen te slopen; de torens worden beschouwd als de icoon of baken voor de gemeenschap;
  • De meeste kerken in de polder zijn gebouwd met de 50%-regeling, oftewel de helft van de kosten van het gebouw zijn betaald door het Rijk; maakt dit nog verschil m.b.t. omgang?
  • Vanuit de praktijk van Ooststellingwerf blijkt dat heel laagdrempelig het gesprek aangaan met elkaar (burgelijke en kerkelijke gemeenten) al heel waardevol kan zijn; van daaruit volgt vanzelf of een kerkenvisie nodig is en hoe alle partijen daar tegenover staan.

Kortom, nog veel vragen om te beantwoorden; het moment is daar om gezamenlijk aan de slag te gaan: met elkaar de opgave te gaan verkennen, elkaars belangen leren kennen en begrijpen en van daaruit samen zoeken naar mogelijke oplossingen! Ook is er veel behoefte aan voorbeelden vanuit andere gemeenten. In maart/april 2019 komt een handreiking beschikbaar met diverse achterliggende tools, die hierin zeker kunnen gaan helpen. Ook de bijeenkomsten krijgen  een vervolg  waarbij de steunpunten, de provincies en de partners van het samenwerkingsprogramma zich sterk maken om alle betrokkenen te ondersteunen.

Meer weten over de voorlichtingsbijeenkomst?

Spreker Piet Voermans schreef ook een verslag, dat u hier kunt lezen.

Reacties