U bent hier

Aftrap nationaal project ‘Kerk en Kunst’ in Leiden: ‘De camera werpt nieuw licht op een bekende kerk’

woensdag 30 oktober 2019 - 09:58

Krien Clevis ©: Making-off ‘Kaarslicht-foto’ Lodewijk kerk, Leiden september 2019.

‘In Leiden staan zes katholieke kerken aan de vooravond van ingrijpende veranderingen. Er wordt nagedacht over behoud, gebruik, herbestemming en mogelijk zelfs sloop. Dat zijn emotionele processen, waarin kunst een belangrijke rol kan spelen’, vertelt beeldend kunstenaar Krien Clevis.

Voor het fotoproject ‘Zes Leidse Kerken in Transitie’ legt zij de komende vijf jaar het veranderingsproces van deze kerken fotografisch vast. Maar als start worden de zes kerken eerst nog een keer volop in het licht gezet. Tijdens het eerste weekend van november, niet toevallig ook het weekend van Allerheiligen/Allerzielen, worden alle denkbare kaarsen in de kerken aangestoken. Clevis heeft hiervan foto’s gemaakt en ook het publiek kan de kerken bij kaarslicht beleven, ook door zelf een kaarsje op te steken. Het vormt tevens de aftrap van het project ‘Kerk en Kunst’, waarbij kunstenaars van verschillende kunstdisciplines in diverse kerken in Nederland op zoek gaan naar de betekenis van dat kerkgebouw.

Krien Clevis

Plaatsen van betekenis

Clevis houdt zich in haar werk al langere tijd bezig met plaatsen in verandering. ‘Ik fotografeer lieux perdus: plaatsen van betekenis, die er in veel gevallen niet meer zijn. Het zijn plaatsen in verandering, getekend door nieuwe bouwlagen, tijd- en ruimte-aspecten, die voortdurend overschreven worden.’ Via het Bisdom Rotterdam kwam Clevis in contact met Wilbert Hettinga – adviseur bouw- en onroerend goed van het kerkbestuur van Leiden. Sinds november 2012 zijn de verschillende Leidse parochies gefuseerd tot één parochie met één bestuur. Dat bestuur moet door teruglopend kerkbezoek nu op korte termijn beslissingen nemen over de toekomst van hun zes kerkgebouwen. Een moeilijk proces, want niemand wil zijn eigen parochiekerk inleveren.

Kunst als bemiddelaar

Toen Clevis voorstelde om dit transitieproces van de Leidse kerken vast te leggen, was Hettinga meteen enthousiast. Clevis: ‘Ik denk dat kunst een belangrijke intermediair kan zijn, zeker bij emotionele transformatieprocessen als deze. Een kerk is een instituut, met regels en een vrij vaststaande structuur. Als daar iets moet veranderen vanwege inkrimping of vergrijzing, hoe doe je dat dan? Kunst maakt zaken zichtbaar, ervaarbaar, en daardoor ook bespreekbaar.’

Hettinga: ‘Toen ik binnen het kerkbestuur voorstelde om met Krien samen te werken, vonden ze het een geweldig plan, maar er werd ook door deze en gene wat gefronst. En er was geen geld. Dus moesten er fondsen en sponsors gezocht worden. Onder andere het Mondriaan Fonds heeft een mooie bijdrage geleverd.’

Wilbert Hettinga

Een taai proces

Vijf jaar lang zal Clevis de kerken volgen en de veranderingen fotografisch vastleggen. ‘We denken dat we in die periode wel wat besluiten genomen hebben’, legt Hettinga uit. ‘Maar we hebben een taai proces te doorlopen, dus misschien wordt het wel langer.’ ‘In transformatieprocessen heb je vaak te maken met verschillende partijen die niet altijd dezelfde kant op kijken’, vult Clevis aan. ‘Ook in Leiden heersen verschillende opvattingen. Enerzijds zijn er mensen die zeggen: er is vergrijzing, de kerken zijn te groot en een deel moet dicht. Anderzijds zijn er die er álles aan willen doen om hun kerk te verjongen en de kerken open willen houden. Als kunstenaar neem ik geen standpunt in, maar vind ik het mijn opdracht en een uitdaging om te laten zien dat beide partijen ertoe doen.’

Met andere ogen kijken

Clevis maakt weliswaar de foto’s, maar het is een project van de hele Leidse parochiegemeenschap, benadrukt ze. ‘Ik vind het heel belangrijk om met de pastoraal werkers, kosters, beheercommissies en andere medewerkers  – de mensen van het gebouw – samen te werken. Hun verhalen, herinneringen, de uitwisseling vormen voor mij een belangrijke basis voor de totstandkoming van mijn artistieke concept. Alles wat in de foto’s gebeurt, komt ook dankzij hen tot stand. Daardoor krijg je ook een enorme betrokkenheid.’

Het zorgt ervoor dat kerkgangers die hun leven lang al in de kerken komen, met andere ogen naar de gebouwen kijken. ‘Door de camera zag ik zelf ook ineens nieuwe dingen in mijn kerk waar ik al tientallen jaren kom’, lacht Hettinga. ‘Mensen dragen jarenlang aan hun kerk bij via collectes en dergelijke. Ze betalen mee, dus het is ook hun kerk. Als die sluit, doet dat pijn. We willen hun met dit project laten zien dat het niet ten koste van het gebouw hoeft te gaan als een kerk moet sluiten, zolang je daar een goede bestemming voor weet te vinden.’

Krien Clevis ©: Making-off ‘Kaarslicht-foto’ Hartebrug kerk, Leiden september 2019

Kaarslicht

Tijdens het eerste weekend van november bijten de Leidse kerken het spits van het landelijke project Kerk en Kunst af. In het weekend van Allerheiligen en Allerzielen branden in alle Leidse kerken kaarsen, het licht staat symbool voor een nieuwe toekomst voor de kerken. Hettinga: ‘In de katholieke gemeenschap steken we tijdens Allerzielen een kaarsje op om de overledenen te herdenken. Dat weekend kunnen mensen in de kerk zelf ook een kaarsje opsteken. Hopelijk kunnen we op deze manier met elkaar in gesprek raken, en delen over dat wat was, maar ook over wat komen gaat.’

Kunst in de kerk

Zo is het project niet alleen een manier om kerkgangers opnieuw kennis te laten maken met hun kerken en de pijn van verandering te verzachten, maar ook om de deuren te openen naar de buurt en buitenwereld. ‘Onbekend maakt onbemind’, vindt Hettinga. ‘Daarom vind ik het project Kerk en Kunst ook zo fantastisch. Door heel het land is er aandacht voor kerkgebouwen. Dat kan een mooie stap zijn om mensen van hun religieus erfgoed te laten houden.’

‘Ik wil kunst en kerk opnieuw dichter bij elkaar brengen’, vertelt Clevis. ‘Lange tijd waren kerken de grootste opdrachtgevers voor kunstenaars. Kerken zijn ook heden ten dage een fantastische omgeving voor kunst. Niet alleen als prachtig decor, maar ook als museale of akoestische ruimte, of als plek waar je in alle stilte goed kunt observeren. Bovendien heeft elke kerk haar bewoners. Het is een plek om samen te komen. En als het om kunst gaat, om samen te werken. Door een project als dit, wordt opnieuw de wederzijdse relatie tussen kunst en kerk aangestipt. Uiteindelijk wil ik met de foto’s een multimediale tentoonstelling maken, waarin ook de mensen van de kerk een rol spelen.’

Meer informatie

De opening van het project Kerk en Kunst vindt plaats op vrijdag 1 november in de Petruskerk te Leiden; inloop vanaf 19.00 uur. Van 1 tot en met 3 november 2019 zijn de eerder gemaakte ‘kaarslicht’-foto’s van Clevis te bewonderen in de volgende kerken: de Antonius-, Hartebrug-, Joseph-, Lodewijk-, Petrus- en Maria Middelareskerk. Kijk voor meer informatie op de website van de HH. Petrus- en Paulusparochie Leiden.

Kijk hier voor het volledige programma van Kerk en Kunst.

Reacties