U bent hier

Studiemiddag Kerken op het platteland

12
feb
vrijdag 12 februari 2016 - 12:15 tot 17:00 | Amersfoort
Toevoegen aan persoonlijke kalender

NB DE STUDIEMIDDAG IS INMIDDELS VOLGEBOEKT!!

Het in stand houden van kerkgebouwen in Nederland is vaak moeilijk; en al helemaal op het platteland. Aan de randen van Nederland is er sprake van demografische krimp en leidt de leegloop van de dorpen vaak tot leegstand, minder voorzieningen en andere problemen. Geert Mak schreef hier destijds beeldend over in zijn boek: ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’.
  
Het overeind houden van de eigen kerk wordt door de dorpsbewoners vaak gezien als van wezenlijk belang, ook al zijn de economische omstandigheden moeilijk. Hier ligt immers een belangrijk deel van de ziel van het dorp: een gezamenlijk spiritueel, sociaal en cultureel verleden dat de identiteit van het dorp weerspiegelt.

Exploitatie en onderhoud van zo’n groot en vaak monumentaal gebouw is geen sinecure. Maar toch: het lukt op veel plaatsen wel. God keert soms zelfs, na aanvankelijke sluiting van de kerk, als het ware weer terug in het dorp. Het denken in termen van krimp en verlies wordt dan in het dorp weer omgezet in hhop, zelfbewustzijn en trots. Zo werken veel kerkgenootschappen hard om net dát beetje extra inkomsten te genereren, waarmee de kerk in gebruik gehouden kan worden. En door het slim combineren van functies of het toevoegen van nieuwe spirituele betekenis lukt dat soms heel aardig. Op andere plekken is de basis om de kerk in religieus gebruik te houden te smal, maar kunnen wel nieuwe functies voor het gebouw gevonden worden die het dorp ten goede komen. Soms zijn dat ondernemers of overheden die dat doen, soms ook slaat het hele dorp de handen ineen en richt bijvoorbeeld een coöperatie op. De kerk wordt op die manier weer een centrale plek voor ontmoeting en geeft opnieuw betekenis en identiteit aan het dorp.

Tijdens de bijeenkomst op 12 februari wordt aan de hand van een ‘Parade van Plattelandskerken’ een beeld geschetst van verschillende soorten initiatieven die er toe hebben geleid dat de plaatselijke kerk overeind kon blijven, al dan niet in religieus gebruik. De voorbeelden liggen verspreid over Nederland. Er zal uitvoerig stil worden gestaan bij de rollen van partijen, hoe initiatieven georganiseerd zijn, hoe de financiering en exploitatie plaats vindt en hoe de kerk ‘in de markt’ gezet wordt. Ook komen de gemeenten Appingedam en Sluis aan het woord die vooruitlopend op dreigende leegstand hun verantwoordelijkheid op een speciale manier hebben ingevuld. Ten slotte presenteert de kerkrentmeester van Amsterdam een kleine handleiding voor kerkeigenaren waar heel praktisch wordt uitgelegd welke stappen een kerkeigenaar kan nemen als zijn kerk leeg dreigt te komen. Deze handleiding wordt u uiteraard tijdens de bijeenkomst uitgereikt. Tevens ontvangt u een brochure met nog meer voorbeelden van vitale plattelandskerken. De middag wordt begeleid door Peter Breukink van de stichting Oude Groninger Kerken: een organisatie die zelf het bewind voert over meer dan 80 kerken op het platteland. Kortom, een bijeenkomst vol kennis en inspiratie.

De studiemiddag vindt plaats bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Smallepad 5 te Amersfoort. De middag wordt georganiseerd door de Agenda Toekomst Religieus Erfgoed in samenwerking met de Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland en de Stichting Oude Groninger Kerken en is speciaal bedoeld voor kerkeigenaren, gemeenten en initiatiefnemers. 

Update 02-02: Het maximum aantal deelnemers is inmiddels bereikt en ook de wachtlijst is vol: de inschrijving is daarom gesloten.

Programma

12.15 – 13.00 uur Inloop met broodjes, koffie & thee
Introductie  
13.00 – 13.10 uur Welkom door Frank Strolenberg, Agenda Toekomst Religieus Erfgoed & introductie door Peter Breukink, directeur Stichtng Oude Groninger Kerken (moderator van de bijeenkomst)
De kerk tussen ziel en zakelijkheid   
13.10 – 13.25 uur Wat kan een kerkgenootschap doen als het gebruik niet langer past bij de onderhoudskosten van een kerk? Door Duco Stadig, kerkrentmeester Protestantse Kerk Amsterdam naar aanleiding van de Kleine handleiding  ‘Help! Mijn kerk loopt leeg’
13.25 – 13.40 uur De stichting Nijkleaster heeft sinds 2012 rondom de kerk van Jorwert (Friesland)  een plek gecreëerd voor bezinning en ontmoeting in liturgie & gesprek, stilte, plezier & recreatie. Door Henk Kroes e/o Gerko Last
13.40 – 13.55 uur ‘De Damster Kerkencarrousel’: de gemeente Appingedam (Groningen) nam in 2012 het initiatief om verschillende kerken én een synagoge nieuw leven in te blazen door actief partijen te verbinden en het gebruik van de gebouwen uit te ruilen. Door Rika Pot, burgemeester van Appingedam
13.55 – 14.10 uur ‘Sluis: Kerk, Krimp & Kans’: de gemeente Sluis (Zeeland) onderzocht in 2015 met bewoners en ondernemers op creatieve wijze hoe zij de dreigende leegstand van zo’n 20 - van de ruim 40 - kerken kan keren. Door Peter Ploegaert, wethouder Sluis
  Gesprek over: de proactieve eigenaar & overheid
De ondernemer aan zet  
14.20 – 14.35 uur De oude dorpskerk van Borger (Drenthe) was en is sinds 2013 opnieuw de plek voor betrokkenheid, passie, samenkomst en voor toewijding. Cultuurpodium VANSLAG biedt een plek voor cultuur: voor alles wat klank en kleur heeft! Door Henk Eggens
14.35 – 14.50 uur Sinds 2014 heeft een ondernemersechtpaar hun droom in ‘Onze Kerk’ te Hooge Zwaluwe (Noord Brabant) verwezenlijkt in de vorm van een restaurant waar ook plek is voor bijzondere mensen met minder kansen op de arbeidsmarkt. Door Willem e/o Dieuwke Simonis
  Gesprek over: bieden kerken kansen voor ondernemers?
15.00 – 15.20 uur Theepauze
De burger aan zet  
15.20 – 15.30 uur In krimpgebieden blijkt monumentaal vastgoed van groot belang te zijn voor 
bewoners, bezoekers en bedrijven. Sjors de Vries directeur Ruimtevolk (een kennisplatform voor de stedelijke en regionale vraagstukken van morgen) vertelt over zijn ervaringen binnen oa de dorpenlabs die zij in het kader van het project ‘Van Onderop’ op het platteland organiseren.
15.30 – 15.45 uur Dorpscoöperatie “Steingood” Beringe (Limburg) is in 2013 door het dorp opgericht om zelf te kunnen beslissen over de toekomst en de beschikbaarheid van gebouwen en het ontwikkelen en aanbieden van diensten. Zo is men actief met een brede school, een multifunctionele accommodatie en de herbestemde kerk en pastorie. Door Thijs Rutten
15.45 – 16.00 uur Het coöperatief initiatief van sintjanKloosterBuren in Kloosterburen (Groningen) kiest al meer dan 10 jaar voor een integrale aanpak waarbij wonen, werken, zorg, ecologie en cultuur de leefbaarheid van het dorp ten goede moeten komen. De voedingsbodem voor het project is het oude kloosterterrein met de monumenten waaronder de Nicolaaskerk. Door Anne Hilderink
16.00 – 16.15 uur Sinds december 2015 zijn dorpsbewoners eigenaar van de Donatuskerk te Bemmel (Gelderland) en gaat deze kerk verbouwd worden tot een ‘theaterkerk’. Door Frits Meurs
16.15 – 16.45 uur Gesprek over: bottom-up versus top-down met deelnemers en vertegenwoordigers van kerkeigenaren, overheden, burgers & ondernemers
Afsluiting en borrel  
16.45 uur Feestelijke afsluiting met uitreiking ‘Brochure Plattelandskerken’ & Kleine handleiding ‘Help! Mijn kerk loopt  leeg’


Foto: Radboudkerk te Jorwerd, uitvalsbasis van Stichting Nijkleaster (Udo Ockema, CC BY 3.0)