U bent hier

Geloof (met mij) in de toekomst!

maandag 19 november 2018 - 10:08

Op 10 november werd in de Stevenskerk in Nijmegen de nationale kerkenaanpak ondertekend. Prof. dr. Nelissen, emeritus hoogleraar, ontmoette bij deze gelegenheid zijn oud-studente Ingrid van Engelshoven

Prof. dr. Nico Nelissen is auteur van het Strategisch Plan voor het Religieus Erfgoed, dat in 2008 verscheen. Tien jaar later kijkt hij in zijn column terug op wat er sindsdien is veranderd. 

Geloof (met mij) in de toekomst!

In 2008 werd onder de noemer ’Jaar van het Religieus Erfgoed’ een begin gemaakt met het onder de aandacht brengen van de zorgelijke situatie van het gebouwde en onroerende religieus erfgoed. De toekomst van kerken, kloosters, kapellen, kerkinterieurs en dergelijke was zorgelijk. Dat stond te lezen in het ’Strategisch Plan voor het Religieus Erfgoed’. Bij de aanbieding van dit plan in Middelburg, was de verwachting dat iedere week twee kerken aan de eredienst zouden worden onttrokken, dat de kloosters leeg zouden komen te staan en dat een deel van het roerende erfgoed verkwanseld zou worden. We zijn tien jaar later en de vraag is of we dit destijds goed zagen? Het slechte nieuws is, dat inderdaad nogal wat kerken aan de eredienst zijn onttrokken, dat er meerdere zijn gesloopt, dat er heel wat kerken leegstaan, dat kloosters het zeer moeilijk hebben en dat er inderdaad nogal wat roerend religieus erfgoed verloren is gegaan. Maar er is ook zeer goed nieuws. Dat is in vijf punten samen te brengen. 

In de eerste plaats is het lot van het religieus erfgoed tot het maatschappelijk bewustzijn doorgedrongen. De maatschappij (en niet alleen de kerkgenootschappen) heeft ingezien dat het religieus erfgoed voor het aanzien, de beleving en het functioneren van steden, dorpen en wijken van uitermate groot belang is. Het verdwijnen van een kerk of klooster wordt als een groot gemis gezien!

In de tweede plaats staat het religieus erfgoed momenteel met stip op de politieke en bestuurlijke agenda van Rijk, provincies en gemeenten, als ook van andere met de thematiek verbonden instellingen. Het religieus erfgoed staat dus niet alleen op de maatschappelijke, maar ook op de politieke en bestuurlijke agenda!

Ten derde. Er is gedurende de afgelopen jaren veel gedaan om het religieus erfgoed te behouden! Er zijn prachtige voorbeelden van de wijze waarop kerken en kloosters nieuw leven is ingeblazen door er een nevenbestemming aan te geven. Kerkdiensten zijn aangevuld met concerten,  kooroptredens, lezingen, samenkomsten en andere bij een kerk passende activiteiten. Veel kerken bruisen weer (letterlijk en figuurlijk) van leven. Ook de leeggekomen kerken en kloosters verheugen zich tegenwoordig in een (passende) herbestemming, of het nu gaat om een boekhandel, hotel, medisch centrum of concertzaal, appartementen, dan wel museum. Wat is ons landje vindingrijk geweest op dit gebied. Van heinde en ver komt men kijken naar hoe wij met dit vraagstuk zijn omgegaan en nog altijd omgaan.

In de vierde plaats wordt er door bisdommen, PKN, kerkbesturen en dergelijke minder ‘krampachtig’ omgegaan met nevenbestemmingen en het herbestemmen van het religieus erfgoed. De mogelijkheden en varianten zijn enorm uitgebreid. Daarbij is de aandacht voor het behoud van de ‘ziel van de gebouwen’ en de architectonische en cultuurhistorische waarden een permanente zorg. Reversibiliteit is in deze de ‘magische formule’.

Ondanks alles, ten vijfde, blijft er minstens nog een punt van zorg. De financiële condities voor het behoud van het religieus erfgoed zijn nog niet optimaal. Hier ligt nog een behoorlijke uitdaging, vooral waar het de exploitatie van het religieus erfgoed betreft.

Het Strategisch Plan voor het Religieus Erfgoed (2008) had als titel: ‘Geloof in de toekomst’. Alle betrokkenen hebben daar hard aan gewerkt met als uitkomst dat we met recht kunnen zeggen: ‘Geloof (met mij) in de toekomst van het religieus erfgoed!’

Prof. dr. Nico Nelissen

Taal 
Nederlands

Reacties