U bent hier

Theater maken in een kerk: Het verhaal van de Joodse smokkelkinderen 

Muziektheatervoorstelling Smokkelbern is onderdeel van het project De Terugkeer van de Joodse Kinderen.

‘Helaas zijn vanwege Corona de voorstellingen in april en mei afgelast’, vertelt regisseur Ypy Zysling. Ze werkte tot medio maart hard aan Smokkelbern – een muziektheatervoorstelling die wordt opgevoerd in vier kerken en een synagoge. ‘We bespreken nu of we de voorstelling zullen spelen in het najaar of volgend jaar - waarschijnlijk het laatste.’

Smokkelbern is het waargebeurde verhaal van de 201 Joodse smokkelkinderen, die in 1943 vanuit Amsterdam via deze vijf gebedshuizen werden weggesmokkeld en konden onderduiken in Friesland. Deze kinderen spelen de hoofdrol in het project De Terugkeer van de Joodse Kinderen, waar Smokkelbern onderdeel van is. 
Zysling: ‘Door het coronavirus zitten we in een crisissituatie - dan komt het gevoel dat in het stuk zit - de angst, het ongrijpbare - ineens veel dichterbij.’  

Echte mensen

Ypy Zysling vertelt: ‘Voor de voorstelling sprak ik met Lea Tropp, op wiens leven het verhaal is geïnspireerd, en die zelf ook betrokken is bij het stuk. Het is een pijnlijk verhaal over traumatische ervaringen. Het is geen Shakespeare of Tsjechov – het gaat over echte mensen. Maar we willen niet dat het publiek weggaat met een zwaar gemoed. Daar is de muziek voor: die ontlaadt en geeft ademruimte.’ 

Een waargebeurd verhaal dus, geschreven door Hans Brans, dat te zien moest zijn op de plekken waar het verhaal daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Per boot werden de kinderen van Amsterdam naar Lemmer gevaren. Zysling: ‘Daarom wilden we het stuk in eerste instantie in Lemmer op een boot opvoeren. Maar een boot waar je 250 mensen gelijkvloers kon neerzetten, was niet te vinden.’ 

Vier kerken en een synagoge 

‘Uiteindelijk vonden we in de Hervormde Kerk in Lemmer een perfecte locatie: middenin het dorp en vlakbij het water.’  Al snel volgden de Gertrudiskerk in Abbenga, de doopsgezinde kerken in Sneek en Leeuwarden en de Uilenburgersjoel, een voormalige synagoge in Amsterdam. 

‘Vanuit Lemmer gingen hoofdrolspeelster Lea en de andere kinderen naar de kerk in Sneek. Daar konden ze uitrusten en werd als het nodig was hun haar geverfd. Vanuit Sneek werd Lea naar Abbega gebracht, waar ze is gebleven. Lea woonde met haar pleegouders tegenover de kerk. De doopsgezinde kerk in Leeuwarden was het epicentrum van het studentenverzet. En de Amsterdamse sjoel staat in de buurt waar Lea is opgegroeid. Al die connecties met haar verhaal maken het heel bijzonder om in die kerken te spelen.’ 

De cast van Smokkelbern
De cast van Smokkelbern: Titia Huisman, Thijs Meester, Renske de Boer, Wytse Algra, Berber de Vries (foto: Jan Bensliman)

Je moet contact maken

Zysling maakte al meerdere producties in kerken, onder andere voor Under de Toer. Maar dat ze voor deze productie in vijf gebedshuizen zou terechtkomen, had ze niet verwacht. 

‘Het is pittig om in zulke grote ruimten te spelen. En het zijn natuurlijk godshuizen - emotioneel beladen plekken. In theaters is van alles standaard geregeld. In een kerk is dat niet zo. Je moet contact maken, veel in gesprek gaan en uitleggen wat de bedoeling is. Mensen stakeholder maken van je productie en ze erbij betrekken. We repeteren in de doopsgezinde kerk in Sneek. De kerkgemeente daar is zo welwillend en vindt het geweldig dat we daar spelen. Dat heeft ook met het verhaal te maken. We zijn hier bij mensen die zich nog herinneren dat de kindjes in Sneek aankwamen.’ 

Gewend om zaken te doen

Bij de doopsgezinde kerk in Leeuwarden hoefde er al een stuk minder uitgelegd te worden dan in Sneek, merkte Zysling. ‘Daar zijn ze het gewend om concerten te organiseren en om zaken te doen. Datzelfde gold voor de sjoel in Amsterdam. Ik denk dat veel kerken misschien wel meer die kant op zullen gaan, ze moeten toch geld verdienen.’

Onzekerheid

‘Door het coronavirus zitten we in een crisissituatie. Dan komt het gevoel dat in het stuk zit, de angst, het ongrijpbare, ineens veel dichterbij. We zijn met hart en ziel met de voorbereidingen voor de voorstellingen bezig, maar het is nog maar de vraag is of we het stuk wel echt gaan spelen. We weten nog niet welke voorstellingen geannuleerd moeten worden.’ 

Meer informatie 

Smokkelbern wordt dit najaar of in 2021 opgevoerd op vijf verschillende plaatsen op de belangrijkste smokkelroute van Amsterdam naar Friesland. 

‘De terugkeer van de Joodse kinderen’ is een initiatief van documentairemaker Gerard van der Veer, in samenwerking met de Leeuwarder Courant, het Friesch Dagblad, Omrop Fryslân, Tresoar en Stichting de Verhalen. Kijk voor meer informatie en updates op www.joodsekinderen.nl

Reacties